sedeftedavisi.com
TEMEL BİLGİLER
sedef Hastalığı Nedir?
Kronik, bağışıklık sistemi kaynaklı bu deri hastalığı hakkında bilmeniz gereken her şey.
Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin bir bozukluğundan kaynaklanan kronik bir deri hastalığıdır. Deri hücrelerinin normalden çok daha hızlı bir şekilde yenilenmesi sonucunda ciltte pullu, kabuklu, kızarık ve kaşıntılı plaklar oluşur.
Hastalık, dönem dönem alevlenmelerle seyredebilir. Tetikleyici faktörler kontrol altına alındığında belirtiler önemli ölçüde azalabilir ama tamamen geçmez.
Bulaşıcı Değildir
Kişiden kişiye geçmez.
Kronik Seyir
Dönem dönem alevlenebilir.
Genetik Yatkınlık
Ailesel yatkınlık görülür.
Otoimmün
Bağışıklık sistemi kökenlidir.
KLİNİK TABLO
Sedef Hastalığının Belirtileri
Sedef hastalığı çeşitli belirtilerle kendini gösterebilir. Her hasta farklı şiddet ve dağılımda semptomlar yaşayabilir.
Pullanma ve Kabuklanma
Deride kalın, gümüşi beyaz pullar oluşur. Bu pullar dökülebilir ve altında kızarık, hassas deri bulunur.
Kızarıklık ve İltihaplanma
Etkilenen bölgelerde belirgin kızarıklık ve ltihap görülür. Deri dokunmaya hassas hale gelir.
Kaşıntı ve Hassasiyet
Şiddetli kaşıntı günlük yaşamı olumsuz etkiler. Kaşımak cildi tahriş eder ve her tahriş sedefin yayılmasını tetikler.
Tırnak Değişimleri
Tırnaklarda renk değişimi, kalınlaşma, çukurlaşma (pitting) veya tırnaktan ayrılma görülebilir.
Psoriatik Artrit
Hastaların yaklaşık %30'unda eklem ağrısı ve iltihabı (psoriatik artrit) görülebilir.
Yoğun Görülen Bölgeler
Dirsek, diz ve saçlı deri gibi bölgelerde daha yoğun plak oluşumu tipiktir.
ETYOLOJİ
Sedef hastalığının kesin bir tek nedeni yoktur. Genetik, bağışıklık ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu rol oynar.
sedef Hastalığının Nedenleri
Kalıtımsal
Genetik Yatkınlık
Aile geçmişinde sedef hastalığı olan kişilerde risk belirgin şekilde artar. PSORS1 ve diğer genetik lokuslarda mutasyonlar tespit edilmiştir.
Tetikleyici
Enfeksiyonlar
Özellikle streptokok kaynaklı boğaz enfeksiyonları ve bunların tedavisinde kullanılan bazı antibiyotikler sedefi tetikleyebilir.
Otoimmün
Bağışıklık Sistemi Bozukluğu
Otoimmün bir mekanizma ile T lenfositleri yanlışlıkla sağlıklı deri hücrelerine saldırır ve hücre yenilenmesini aşırı hızlandırır.
İlaç Etkisi
Çeşitli İlaçlar
Beta blokerler, lityum, antibiyotik ve bazı NSAİ ilaçlar sedef hastalığını tetikleyebilir veya mevcut tabloyu kötüleştirebilir.
Tetikleyici
Stres ve Psikolojik Faktörler
Yoğun stres, üzüntü ve kaygı hastalığın alevlenmesinde önemli tetikleyicilerdendir. Psikolojik destek tedaviye katkı sağlar.
Çevresel
Çevresel Faktörler
Cildi tahriş eden kimyasallar, aşırı soğuk-kuru hava, güneş yanıkları ve sigara kullanımı hastalığın seyrini olumsuz etkiler.
Nasıl Gelişir ?
Tetikleyici faktör devreye girer
Stres, enfeksiyon veya ilaç gibi bir etken bağışıklık sistemini uyarır.
1
T hücreleri aktive olur
Bağışıklık hücreleri sağlıklı deri hücrelerini yanlışlıkla tehdit olarak algılar.
2
Hızlı hücre yenilenmesi başlar
Normalde 28-30 günde gerçekleşen döngü 2-3 güne iner.
3
Plak oluşumu
Biriken deri hücreleri kalın, pullu plaklar oluşturur.
4
Biyolojik Ajanlar
İleri Tedavi
Bağışıklık sistemindeki belirli proteinleri hedef alan modern tedavi yöntemleridir. Şiddetli ve dirençli vakalarda mutlaka uzman doktor gözetiminde kullanılmalıdır.
TNF-alfa inhibitörleri
Adalimumab, etanersept — ilk nesil biyolojikler
IL-17 inhibitörleri
Sekukinumab, iksekizumab — hızlı ve güçlü etki
IL-23 inhibitörleri
Guselkumab, risankizumab — uzun süreli remisyon
IL-12/23 inhibitörleri
Ustekinumab — hem sedef hem psoriatik artrit
2. Basamak Tedavi
Fototerapi
Kontrollü ultraviyole ışığı ile deri hücrelerinin aşırı büyümesi yavaşlatılır. Dermatolog eşliğinde, özel fototerapi cihazlarıyla uygulanır. Fototerapi kesin tedavi yöntemi olmasada rahatlatıcı bir yöntemdir.
UVB ışın tedavisi (dar bant)
En güvenli fototerapi yöntemi, geniş alanlarda etkili
PUVA tedavisi
Psoralen + UVA ışını kombinasyonu, orta-şiddetli vakalarda
Excimer lazer
Lokalize plaklar için ideal, çevre dokuya zarar vermez
Topikal Tedaviler
Hafif ve orta şiddetteki vakalarda ilk tercih edilen tedavi yöntemidir. Doğrudan etkilenen bölgeye uygulanır. Yan etkileri sistemik tedavilere kıyasla daha azdır.
Kortikosteroidli kremler
Kortizonlu kremler en yaygın kullanılan topikal ajanlardır, iltihabı hızla azaltır.
D vitamini türevleri (kalsipotriol)
Hücre çoğalmasını yavaşlatır, uzun süreli kullanıma uygundur.
Retinoidler (tazaroten)
A vitamini türevi, deri yenilenmesini düzenler.
Katran Tedavisi
Katranlı merhemler kaşıntı ve pullanmayı azaltabilir. Fakat en önemli nokta katranın türevidir. Piyasada kömür katranı, çam katranı hatta petrolden yapılan katranlar bulunmaktadır. Faydalı olan "Ardıç Katranı"dır.
1. Basamak Tedavi
KLİNİK YAKLAŞIM
Tedavi Yöntemleri
"Sedef hastalığının kesin tedavisi olmasa da belirtileri kontrol altına almak mümkündür" diye söylensede çeşitli yöntemlerle tamamen iyileştiğini söyleyen kişilere de rastlanmaktadır.
3. Basamak Tedavi
Sistemik İlaçlar
Orta-şiddetli vakalarda bağışıklık sistemini düzenleyen, ağız yoluyla alınan veya enjeksiyon şeklinde uygulanan ilaçlardır. Düzenli takip gerektirir.
Metotreksat
İmmünsupresif etkili ilaçtır. Mutlaka uzman doktor kontrolünde çok dikkatli
kullanılmalıdır.
Siklosporin
T hücre aktivasyonunu baskılar, hızlı etki gösterir.
Asitretin
Retinoid grubu sistemik ilaç, özellikle şiddetli sedef türünde kullanılır.
Apremilast
PDE4 inhibitörü, oral yolla alınan yeni nesil ilaç.
Dermatolog Kontrolü Şarttır
Yukarıda belirtilen tüm tedavi yöntemleri mutlaka bir dermatolog gözetiminde uygulanmalıdır. Kendi kendinize tedavi uygulamaktan kaçının. Tedavi planı, hastalığın şiddetine ve kişisel sağlık durumunuza göre uzman tarafından belirlenmelidir.
YAŞAM TARZI
Yaşam & Beslenme
Anti-inflamatuar diyet yaklaşımı en çok önerilen yöntemlerden biridir. Stres yönetimi de hastalığın seyrinde kritik rol oynar.
Önerilen Besinler
Kaçınılması Gerekenler
Omega-3 açısından zengin besinler (Somon, ceviz,...)
Sebze ve meyve ağırlıklı beslenme
Fermente gıdalar (Bağırsak sağlığı için)
Yeşil çay ve antioksidanlar
Zeytinyağı ve sağlıklı yağlar
Aşırı kırmızı et ve doymuş yağ
Alkol (tetikleyici olabilir)
Trans yağlar
İşlenmiş gıdalar ve fast food
Aşırı şeker ve rafine karbonhidrat
Stres & Sedef İlişkisi
Stres, sedef hastalığında en kritik tetikleyicilerden biridir. Bağışıklık sistemi dengesini bozarak atakları tetikleyebilir ve hastalığın şiddetini artırabilir.
Stres → Bağışıklık Bozulur → Alevlenme
Stres yönetimine yönelik alışkanlıklar geliştirmek tedavilerin etkinligini artırabilir ve alevlenme sıklığını azaltabilir.
MERAK EDİLENLER
Sık Sorulan Sorular & cevapları
Sedef hastalığı hakkında en çok merak edilen sorular ve bilimsel yanıtları.
Sedef hastalığı bulaşıcı mı?
Hayır, sedef hastalığı kesinlikle bulaşıcı değildir. Kişiden kişiye temas, dokunma veya herhangi bir yolla geçmez. Bu nedenle sedef hastalarından uzak durmak ya da onları dışlamak tamamen gereksiz ve yanlıştır.
Sedef hastalığı tamamen geçer mi?
Günümüzde sedef hastalığının kalıcı olarak iyileşmesini sağlayan kesin bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Ancak modern tedavi yöntemleriyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve hastalar uzun remisyon dönemleri geçirebilir.
Stres sedef hastalığını artırır mı?
Evet, stres sedef hastalığının en önemli tetikleyicilerinden biridir. Yoğun stres dönemlerinde vücutta salgılanan kortizol ve diğer stres hormonları bağışıklık sistemini etkileyerek hastalığın alevlenmesine yol açabilir. Stres yönetimi tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Sedef hastalığı genetik midir?
Sedef hastalığında güçlü bir genetik yatkınlık söz konusudur. Birinci derece akrabasında (anne, baba, kardeş) sedef hastalığı olan bireylerde risk 3-5 kat artmaktadır. Ancak genetik yatkınlık tek başına yeterli değildir; tetikleyici faktörlerin de devreye girmesi gerekmektedir.
Ardıç katranlı sabunlar sedef hastalığına iyi gelir mi?
Hayır, sabunlar cildi kurutur ve kuru cilt sedef hastalığını daha da kötü hale getirir. Ardıç katranı yüzyıllardır geleneksel tedavilerde kullanılmış olsa da, sabun haline getirildiğinde bu etkisini yitirir. Sabunlaşma sürecinde bitkisel içeriklerin yapısı değişir.
Kangal kaplıcaları sedef hastalığını tedavi eder mi?
Hayır, Sivas Kangal'daki balıklı kaplıcalar sedef hastalığını tedavi etmez. Bölgede yaşayan sazan türü balıklar, suya giren hastaların yaralarındaki kabukları yiyerek geçici bir iyileşme görüntüsü yaratır. Ancak kısa süre sonra yaralar eski haline döner.
PUVA tedavisi nedir ve kimler için uygundur?
PUVA, psoralen adlı ilacın kullanımıyla UVA ışınlarının birleştirildiği bir fototerapi yöntemidir. Diğer tedavilere (topikal kremler veya biyolojik tedaviler) yanıt vermeyen orta-şiddetli vakalarda tercih edilir. Hamilelik veya bazı ilaç duyarlılıkları durumunda dikkatli olunmalıdır.
Beslenme sedef hastalığını etkiler mi?
Bazı araştırmalar omega-3 yağ asitleri, antioxidanlar ve anti-inflamatuar besinlerin semptomları hafifletebileceğini göstermektedir. Kırmızı et, işlenmiş gıdalar ve alkol tüketiminin azaltılması faydalı olabilir. Ancak beslenme tek başına tedavi yerine geçmez.
Sedef hastalığı eklemleri etkiler mi?
Evet, hastaların yaklaşık %30'unda psoriatik artrit gelişebilir. Bu durum eklem ağrısı, şişlik ve sertliğe yol açar. Özellikle el parmakları, ayak parmakları, dizler ve omurga etkilenebilir. Erken tanı ve tedavi eklem hasarını önlemek için kritiktir.